Ontslag bij psychische problemen: wat zijn je rechten?

Ontslag en wat je echt moet weten: rechten, procedures en financiële gevolgen in 2026

Je ontslag. Het woord alleen al maakt veel werknemers nerveus. Terecht, want een ontslag heeft directe gevolgen voor je inkomen, je hypotheek, je zorgverzekering en je toekomstplannen. Tegelijk lopen werknemers vaak tegen onduidelijkheid aan: mag mijn werkgever dit zomaar, wat zijn mijn rechten, en hoe zit het met een ontslagvergoeding?

Als arbeidsrechtadviseur zie ik dagelijks werknemers die cruciale fouten maken. Ze tekenen een beëindigingsovereenkomst zonder advocaat, accepteren te weinig vergoeding, of krijgen achteraf geen WW-uitkering omdat ze niet opletten bij de juridische details. Het ontslag zelf is vaak niet te voorkomen. Maar de financiële schade die volgt? Die kun je vaak wel beperken.

Zo werkt ontslag in Nederland: drie routes, drie verschillende rechten

In Nederland kent het ontslagrecht drie hoofdroutes. Elke route heeft eigen procedures, kosten en risico's. Werkgevers kiezen bewust voor de route die hen het beste uitkomt. Jij moet weten wat elk scenario betekent.

Route 1: ontslag via UWV

Je werkgever vraagt toestemming aan UWV om je te ontslaan. Dit heet een ontslagvergunning. UWV toetst of er een geldige reden is: bedrijfseconomische redenen (reorganisatie, faillissement) of langdurige arbeidsongeschiktheid. Deze route duurt vaak twee tot drie maanden.

Het voordeel voor jou: je krijgt bijna altijd WW-uitkering, omdat UWV expliciet heeft goedgekeurd dat het ontslag niet jouw schuld is. Het nadeel: je hebt geen recht op een transitievergoeding als het ontslag samenhangt met langdurige ziekte (langer dan twee jaar arbeidsongeschiktheid binnen dezelfde arbeidsovereenkomst). Bij economische redenen krijg je de transitievergoeding wel.

Route 2: ontslag via de kantonrechter

Je werkgever stapt naar de kantonrechter en vraagt ontbinding van de arbeidsovereenkomst. Dit gebeurt vaak bij disfunctioneren, een verstoorde arbeidsrelatie, of bij twijfelgevallen die UWV niet zomaar goedkeurt. De kantonrechter toetst niet alleen of er een redelijke grond is, maar kan ook bepalen dat je werkgever een billijke vergoeding moet betalen bovenop de transitievergoeding.

Deze route duurt ongeveer drie maanden. Je krijgt meestal WW, tenzij de rechter oordeelt dat je ernstig verwijtbaar hebt gehandeld (zoals fraude of agressie). Dan kan UWV je WW weigeren of korten.

Route 3: vaststellingsovereenkomst (VSO)

Werkgever en werknemer spreken samen af dat het dienstverband eindigt. Jullie tekenen een vaststellingsovereenkomst waarin staat wanneer je vertrekt en hoeveel vergoeding je krijgt. Dit lijkt vriendelijk, maar hier loert gevaar.

Als jij zelf akkoord gaat met vertrek, kan UWV besluiten dat je geen recht hebt op WW. Of je krijgt wel WW, maar pas na een wachttijd van enkele weken tot 18 weken. Die wachttijd hangt af van hoeveel vergoeding je krijgt en of UWV vindt dat je voldoende bezwaar hebt gemaakt tegen ontslag. Veel werknemers onderschatten dit risico.

De transitievergoeding: wat staat je toe en wat krijg je echt

Sinds 2015 hebben werknemers bij ontslag op initiatief van de werkgever recht op een transitievergoeding (artikel 7:673 BW). De berekening hangt af van je dienstjaren en salaris.

De formule:

• Voor de eerste 10 dienstjaren: 1/3 maandsalaris per dienstjaar
• Vanaf 10 jaar: 1/2 maandsalaris per dienstjaar

Stel je werkt 8 jaar bij een bedrijf, verdient €3.600 bruto per maand, en je werkgever wil ontslag via UWV vanwege reorganisatie. Dan krijg je: 8 × (1/3 × €3.600) = €9.600 bruto.

Werk je 15 jaar? Dan wordt het: 10 × (1/3 × €3.600) + 5 × (1/2 × €3.600) = €12.000 + €9.000 = €21.000 bruto.

Maar niet altijd krijg je de transitievergoeding. Belangrijke uitzonderingen:

• Bij ontslag wegens langdurige ziekte (langer dan 104 weken in dezelfde arbeidsovereenkomst) vervalt de transitievergoeding. Dit is omstreden en staat regelmatig ter discussie in de Tweede Kamer.
• Bij een arbeidsovereenkomst korter dan twee jaar (en geen eerdere contracten bij dezelfde werkgever): geen recht.
• Als jij ontslag neemt: geen recht.
• Bij ontslag wegens de AOW-gerechtigde leeftijd: geen recht.
• Bij ernstig verwijtbaar gedrag: geen recht.

De transitievergoeding is bruto. Over dit bedrag betaal je belasting volgens het bijzondere tarief voor een 'eindheffingsbestanddeel' (momenteel vaak tussen de 40-50%, afhankelijk van je inkomen). Veel werknemers denken dat de vergoeding netto is en schrikken achteraf.

WW-uitkering: hoeveel krijg je en hoe lang duurt dat

De WW-uitkering vangt je loonverlies deels op. Je krijgt de eerste twee maanden 75% van je dagloon, daarna 70% van je dagloon. Dit geldt voor maximaal 24 maanden (bron: UWV).

Voorbeeld

Je verdient €4.000 bruto per maand, wordt ontslagen via UWV, en hebt 12 dienstjaren. Je WW duurt dan ongeveer 12 maanden (de duur hangt af van je arbeidsverleden, niet alleen de laatste baan). De eerste twee maanden krijg je zo'n €3.000 bruto per maand, daarna €2.800 bruto per maand. Dat lijkt veel, maar vergeet niet: je moet hier nog belasting en premies volksverzekeringen over betalen. Netto hou je vaak tussen de €2.000 en €2.400 over, afhankelijk van je belastingsituatie.

Bovendien geldt er een maximumdagloon. In 2026 ligt dat plafond rond de €293 per dag (het exacte bedrag wijzigt jaarlijks). Als je meer verdiende, krijg je toch niet meer WW dan dat maximum. Voor topverdieners is de WW dus relatief bescheiden.

Wanneer krijg je geen WW: de gevallen die vaak over het hoofd worden gezien

UWV kan je WW weigeren of opschorten. Dit gebeurt vaker dan werknemers denken.

Verwijtbaar ontslag

Als je ontslagen bent wegens ernstig verwijtbaar gedrag (diefstal, fraude, agressie, aanhoudende dronkenschap op het werk), krijg je geen WW. Maar ook bij minder ernstig verwijtbaar gedrag kan UWV een maatregel opleggen: een tijdelijke weigering van 8 tot 26 weken.

Vaststellingsovereenkomst zonder goede reden

Teken je een vaststellingsovereenkomst terwijl er geen dreiging van ontslag was, of terwijl je eigenlijk ook gewoon door had kunnen werken? Dan kan UWV besluiten dat je zelf meewerkt aan werkloosheid. Dit levert een wachttijd op, soms tot 18 weken. Die wachttijd wordt berekend op basis van het aantal weken dat je kunt overbruggen met je ontslagvergoeding.

Voorbeeld: je krijgt €30.000 ontslagvergoeding en je maandsalaris was €3.000. Dan acht UWV dat je 10 maanden kunt overbruggen. UWV kan dan bepalen dat je die 10 maanden geen WW krijgt.

Te weinig gewerkt

Om WW te krijgen moet je in 36 van de 52 weken voorafgaand aan je werkloosheid minimaal een vast aantal uren hebben gewerkt (26 weken is de minimumeis, met een aanvullende voorwaarde over arbeidsverleden). Werkte je slechts incidenteel of op oproepbasis? Dan kan het zijn dat je net niet voldoet aan de eisen.

Wat werkgevers liever niet vertellen: de billijke vergoeding

Naast de transitievergoeding kan de kantonrechter nog een extra vergoeding toekennen: de billijke vergoeding (artikel 7:671b BW). Dit gebeurt als de rechter oordeelt dat de gevolgen van het ontslag voor jou zo ernstig zijn dat alleen de transitievergoeding onvoldoende is.

Dit komt vooral voor bij:

• Ontslag op gevorderde leeftijd (50-plus) met weinig kans op nieuw werk
• Ontslag terwijl je werkgever zich schuldig maakt aan ernstig verwijtbaar handelen (intimidatie, discriminatie, gebrek aan re-integratie-inspanningen)
• Zeer langdurig dienstverband (20+ jaar) met plotseling ontslag

De hoogte varieert. Rechters kennen billijke vergoedingen toe van enkele duizenden tot soms meer dan een jaarsalaris, afhankelijk van de omstandigheden. Er is geen vaste formule. Elke zaak is maatwerk.

Maar: je krijgt deze vergoeding alleen als je naar de rechter stapt en je zaak goed onderbouwt. Bij ontslag via UWV of een onderhandelde vaststellingsovereenkomst moet je hier zelf om vragen. Werkgevers bieden dit niet vanzelf aan.

De verborgen kosten van ontslag: waar niemand je voor waarschuwt

Je ontslagvergoeding en WW lijken voldoende om de eerste maanden door te komen. Toch lopen veel mensen tegen verrassende kosten aan.

Zorgverzekering

Tijdens je dienstverband betaalt je werkgever een deel van je zorgverzekering via de werkgeverspremie. Na ontslag betaal je alles zelf. Het verplichte eigen risico bedraagt in 2026 €385 per persoon. Daarnaast betaal je elke maand je basispremie (gemiddeld €135-160 per maand, afhankelijk van je verzekering). Als je WW krijgt en weinig vermogen hebt, kun je zorgtoeslag aanvragen bij de Belastingdienst. Maar die toeslag is niet automatisch. Je moet hem aanvragen en soms duurt het weken voordat je beschikking krijgt.

Hypotheek en WW

Je hypotheekverstrekker heeft vaak een werkloosheidsverzekering in je pakket opgenomen, of je hebt die zelf afgesloten. Controleer de voorwaarden: veel polissen dekken alleen ontslag dat niet op eigen initiatief plaatsvindt. Teken je een vaststellingsovereenkomst? Dan kan je verzekeraar weigeren uit te keren, omdat jij formeel hebt ingestemd met vertrek.

Pensioen

Tijdens je werkloosheid bouw je minder pensioen op, of helemaal niet. Als je WW ontvangt kun je via het UWV pensioen blijven opbouwen over een lager bedrag (70% of 75% van je oude loon), maar dit gebeurt niet automatisch. Ook hier moet je zelf actie ondernemen bij je pensioenfonds.

Vaststellingsovereenkomst: waarom je nooit direct moet tekenen

Je werkgever belt je bij zich. "Het gaat niet goed met het bedrijf, we moeten afscheid nemen. Hier is een mooi aanbod: €15.000 en je bent volgende maand vrij." Het lijkt eenvoudig. Teken je, en de ellende is voorbij.

Doe dit nooit zonder advocaat.

Een vaststellingsovereenkomst (vaak ook beëindigingsovereenkomst of VSO genoemd) bevat veel meer dan alleen een bedrag. Er staan vaak clausules in over:

• Geheimhouding: je mag niet praten over de reden van vertrek of over de vergoeding
• Non-concurrentiebeding: je mag niet bij de concurrent gaan werken
• Afstand van rechten: je doet afstand van claims zoals achterstallig loon, onbetaalde overuren, discriminatie of intimidatie
• WW-verklaring: de werkgever vermeldt soms een reden die jouw recht op WW kan schaden

Een advocaat controleert deze punten. En onderhandelt. Werkgevers bieden zelden meteen hun hoogste bod. In de praktijk zie ik dat werknemers na onderhandeling vaak 30-50% meer vergoeding krijgen dan het eerste aanbod.

Bovendien kan een advocaat een zogenaamde 'g-grond' laten opnemen: een verklaring dat het ontslag plaatsvindt op initiatief van de werkgever wegens bedrijfseconomische omstandigheden of een verstoorde arbeidsrelatie (niet jouw schuld). Dit vergroot de kans dat UWV je WW gewoon toekent zonder wachttijd.

Hoe lang mag een ontslagprocedure duren en wat als je werkgever zich niet aan de regels houdt

Ontslag via UWV duurt meestal 8 tot 12 weken. UWV moet binnen vier weken beslissen, maar in de praktijk duurt het vaak langer omdat er aanvullende informatie wordt gevraagd of omdat je zelf bezwaar maakt.

Ontslag via de kantonrechter duurt ook ongeveer drie maanden, soms langer als de rechter een tussenvonnis wijst of als er eerst getuigen gehoord moeten worden.

Wat als je werkgever je probeert te ontslaan zonder een van deze procedures? Dat mag niet. Een werkgever kan je arbeidsovereenkomst niet eenzijdig beëindigen zonder toestemming van UWV of de rechter, of zonder jouw instemming via een vaststellingsovereenkomst. Doet je werkgever dat toch, dan kun je naar de kantonrechter stappen en herstel van de arbeidsovereenkomst vorderen. Of een schadevergoeding eisen.

In de praktijk gebeurt het weleens dat werkgevers werknemers onder druk zetten. "Als je niet tekent, maken we het je erg moeilijk." Of: "Dan starten we een procedure en dan krijg je niks." Dit is onrechtmatig. Als je dit meemaakt, zoek dan direct juridisch advies. Veel rechtsbijstandverzekeringen en vakbonden bieden gratis eerste hulp.

Ontslag tijdens ziekte: mag dat wel en wat zijn je rechten

Je wordt ziek. Na enkele weken krijg je een ontslagbrief. Mag dit?

Het antwoord is genuanceerd. Je werkgever mag je niet ontslaan vanwege je ziekte. Artikel 7:670 BW verbiedt ontslag tijdens ziekte, behalve als er toestemming is van UWV. Die toestemming geeft UWV alleen in bijzondere gevallen:

• Je bent al twee jaar ziek en volledig arbeidsongeschikt (na 104 weken ziekte)
• Er is sprake van een reorganisatie of faillissement die losstaat van je ziekte
• Je arbeidsovereenkomst was voor bepaalde tijd en loopt gewoon af

Als je werkgever je zonder toestemming ontslaat tijdens ziekte, is dat ontslag nietig. Je kunt herstel van je dienstverband vorderen, of een flinke schadevergoeding.

Let op: na twee jaar ziekte vervalt je recht op transitievergoeding. Dit is een hardheidsclausule die regelmatig kritiek krijgt. Vakbonden en patiëntenorganisaties vinden dit onrechtvaardig. Toch staat de wet er duidelijk: als het ontslag samenhangt met langdurige arbeidsongeschiktheid (langer dan 104 weken), geen transitievergoeding.

Ontslag en de rol van de OR: wat veel werknemers vergeten

Heeft jouw bedrijf een ondernemingsraad (OR)? Dan moet de OR advies geven bij reorganisaties en collectieve ontslagen. Dit adviesrecht geldt niet bij individuele ontslagen, maar wel bij plannen die meerdere werknemers raken.

De OR kan vertraging opleveren. Als de OR negatief adviseert en dit advies wordt genegeerd, kan de OR naar de Ondernemingskamer stappen. Dit gebeurt niet vaak, maar als het gebeurt kan het de hele reorganisatie ophouden.

Voor jou als werknemer: blijf op de hoogte van wat de OR doet. Soms bemiddelt de OR ook bij individuele gevallen, vooral als er sprake is van discriminatie of onredelijk ontslag. Schroom niet om contact op te nemen met je OR-leden.

Wanneer moet je echt een advocaat inschakelen

Je hoeft niet bij elk ontslag een advocaat in te schakelen. Maar er zijn situaties waarin het echt verstandig is:

• Je werkgever biedt een vaststellingsovereenkomst aan: laat deze altijd eerst checken
• Je denkt dat je onterecht wordt ontslagen (discriminatie, intimidatie, willekeur)
• Je bent al jarenlang ziek en je werkgever start een ontslagprocedure
• Je werkgever dreigt met ontslag op staande voet
• Je krijgt een aanbod dat onduidelijk is of verdacht laag lijkt
• Je hebt een hoge functie (directeur, manager) met een complex arbeidscontract

Een arbeidsrechtadvocaat kost tussen de €200 en €400 per uur (excl. btw). Veel advocaten bieden een eerste consult aan voor een vast bedrag (€150-250). Dit lijkt duur, maar een advocaat verdient zichzelf vaak dubbel en dwars terug door betere onderhandeling.

Heb je een rechtsbijstandverzekering? Check dan of arbeidsrecht gedekt is. De meeste verzekeringen dekken juridische bijstand bij ontslag, mits je de advocaat via hun netwerk kiest. Let op: soms geldt een wachttijd van drie maanden. Is het probleem al ontstaan voordat je verzekering inging? Dan valt het niet onder dekking.

Ben je lid van een vakbond (FNV, CNV, VCP)? Dan krijg je gratis juridisch advies en bijstand bij ontslagkwesties. Dit is een van de belangrijkste redenen om lid te zijn.

Ontslag op staande voet: het zwaarste middel en waarom het vaak mislukt

Ontslag op staande voet is iets anders dan gewoon ontslag. Je werkgever stuurt je direct de deur uit, zonder opzegtermijn, zonder vergoeding. Dit mag alleen bij een 'dringende reden': iets zo ernstig dat je werkgever redelijkerwijs niet van je kan verwachten dat je arbeidsovereenkomst nog één dag voortduurt (artikel 7:677 BW).

Voorbeelden van een dringende reden:

• Diefstal of fraude
• Fysieke agressie tegen collega's of leidinggevenden
• Weigering om te werken zonder geldige reden
• Ernstige schending van vertrouwelijkheid (bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen doorspelen aan de concurrent)

Maar de lat ligt hoog. Rechters toetsen streng. En werkgevers maken vaak fouten:

• Ze wachten te lang: een dringende reden moet direct worden aangegrepen. Wacht je een week, dan is het moment voorbij.
• Ze onderzoeken onvoldoende: je moet de werknemer horen voordat je hem ontslaat op staande voet. Doe je dat niet, dan is het ontslag onzorgvuldig.
• Ze overdrijven: een arbeidsconflict, een ruzie, of één keer te laat komen is geen dringende reden.

Als een rechter oordeelt dat het ontslag op staande voet onterecht was, kan je werkgever veroordeeld worden tot doorbetaling van loon tot het moment dat een regulier ontslag mogelijk was geweest (inclusief opzegtermijn). Dat kan een werkgever duur komen te staan.

Voor jou geldt: stuur direct een brief waarin je bezwaar maakt. Doe dit binnen twee maanden (artikel 7:686a BW). Anders vervalt je recht om achteraf aan te vechten. Schakel een advocaat in. Veel ontslag-op-staande-voet-zaken worden achteraf omgezet in een vaststellingsovereenkomst met alsnog een vergoeding.

Wat als je zelf ontslag wilt nemen: opzegtermijn, concurrentiebeding en andere valkuilen

Neem jij zelf ontslag? Dan krijg je geen transitievergoeding en geen WW (tenzij je aantoont dat je een dwingende reden had, zoals ernstige intimidatie of wangedrag van je werkgever).

Je moet een opzegtermijn in acht nemen. Deze staat in je arbeidscontract of CAO. De wettelijke opzegtermijn voor een werknemer is één maand, tenzij je contract iets anders zegt. Voor de werkgever geldt een langere termijn (één tot vier maanden, afhankelijk van je dienstjaren).

Concurrentiebeding

Staat er een concurrentiebeding in je contract? Dan mag je na je ontslag vaak niet direct bij een concurrent gaan werken, of zelf een concurrerend bedrijf starten. Dit geldt meestal voor een periode van zes maanden tot een jaar, binnen een bepaalde regio.

Let op: sinds 2015 mag een werkgever alleen een concurrentiebeding opnemen als dit objectief noodzakelijk is (artikel 7:653 BW). Bij ontslag op initiatief van de werkgever vervalt het beding meestal. Maar neem je zelf ontslag, dan geldt het vaak wel. Overtreed je het beding, dan kan je werkgever een boete eisen (vaak een paar maandsalarissen) of een verbod via de rechter afdwingen.

Twijfel je of het beding rechtsgeldig is? Laat dit checken. Veel concurrentiebedingen blijken bij toetsing onredelijk breed of vaag geformuleerd. Dan kun je ze aanvechten.

Collectief ontslag en faillissement: wat verandert er

Bij een faillissement of bij ontslag van