Welke vakantiedagen heb je als werknemer?

Welke vakantiedagen heb je als werknemer in Nederland?

Als werknemer in Nederland heb je recht op twee soorten vakantiedagen: wettelijke vakantiedagen en bovenwettelijke vakantiedagen. Het verschil tussen deze twee categorieën bepaalt belangrijke zaken zoals wanneer je ze moet opnemen, of ze kunnen vervallen en wat er gebeurt bij ziekte of ontslag. Veel werknemers weten niet precies welke rechten ze hebben en welke afspraken hun werkgever wel of niet mag maken over vakantiedagen.

Wettelijke vakantiedagen: je basisrecht

Volgens artikel 7:634 BW heb je minimaal recht op vier keer het aantal werkdagen per week aan vakantiedagen per jaar. Werk je vijf dagen per week? Dan zijn dat minimaal 20 vakantiedagen per jaar. Werk je drie dagen per week? Dan zijn dat 12 dagen. Deze berekening geldt bij een voltijd dienstverband.

Stel je werkt in deeltijd, bijvoorbeeld 24 uur verdeeld over vier dagen. Dan heb je recht op 4 × 4 = 16 wettelijke vakantiedagen. Je aantal contracturen maakt niet uit, alleen het aantal werkdagen per week telt voor de berekening.

Bij een wisselend rooster wordt gekeken naar het gemiddelde aantal werkdagen per week over een langere periode. Werk je gemiddeld 4,5 dag per week? Dan krijg je 18 wettelijke vakantiedagen (4 × 4,5 = 18).

Deze wettelijke vakantiedagen bouw je op vanaf je eerste werkdag. Ook tijdens de proeftijd heb je dit recht. Je werkgever mag dit wettelijke minimum niet weigeren of lager vaststellen, ook niet als je daarvan akkoord geeft. Zulke afspraken zijn nietig volgens de wet.

Bovenwettelijke vakantiedagen: extra's van je werkgever

Veel werkgevers geven meer vakantiedagen dan het wettelijke minimum. Deze extra dagen noemen we bovenwettelijke vakantiedagen. Bij een 40-urige werkweek krijg je bijvoorbeeld vaak 25 tot 27 vakantiedagen in plaats van de wettelijke 20.

Deze extra dagen komen voort uit je arbeidsovereenkomst, een cao of het personeelshandboek. De afspraken over bovenwettelijke dagen zijn vrijer dan bij wettelijke dagen. Je werkgever mag bijvoorbeeld bepalen dat:

• Bovenwettelijke dagen aan het einde van het jaar vervallen • Je deze dagen niet mag opnemen tijdens een opzegtermijn • Ze niet uitbetaald worden bij ontslag • Ze niet mogen worden meegenomen naar een volgend jaar

Let op: deze regels gelden alleen voor de bovenwettelijke dagen. Voor de wettelijke 20 dagen (bij een vijfdaagse werkweek) gelden strikte beschermingsregels die je werkgever niet mag veranderen.

Wanneer vervallen vakantiedagen?

Voor wettelijke vakantiedagen geldt een beschermd vervalregime volgens artikel 7:642 BW. Deze dagen vervallen pas zes maanden na het kalenderjaar waarin je ze hebt opgebouwd. Bouw je in 2026 vakantiedagen op? Dan blijven ze geldig tot 1 juli 2027.

Je werkgever moet je actief de mogelijkheid geven om je wettelijke vakantiedagen op te nemen. Doet hij dit niet, dan kunnen de dagen niet vervallen. De bewijslast ligt bij je werkgever. Hij moet kunnen aantonen dat hij je voldoende in de gelegenheid heeft gesteld om vakantie op te nemen.

Stel je werkgever weigert consistent je vakantieaanvragen of er is structureel te veel werkdruk waardoor vakantie praktisch onmogelijk is. Dan vervallen je wettelijke dagen niet, ook niet na de termijn van zes maanden. Dit heeft het Europees Hof van Justitie meerdere keren bevestigd.

Bovenwettelijke dagen mogen volgens de arbeidsovereenkomst of cao sneller vervallen. Veel werkgevers hanteren de regel dat deze dagen op 31 december van het opbouwjaar vervallen. Deze afspraak is toegestaan, mits duidelijk vastgelegd.

Vakantiedagen bij ziekte

Word je ziek tijdens je vakantie? Dan tellen die dagen niet als vakantiedagen, mits je je direct ziekmeldt bij je werkgever volgens artikel 7:635 lid 4 BW. Je krijgt deze dagen terug als vakantiedagen. De wet vereist wel dat je je houdt aan de ziekmelding-procedure, ook als je met vakantie bent in het buitenland.

Stel je ligt twee weken met vakantie in Spanje en wordt daar ziek. Je belt dezelfde dag je werkgever om je ziek te melden. Je haalt een doktersverklaring (eventueel vertaald). Deze dagen krijg je als vakantiedagen terug. Meld je je niet volgens de procedure? Dan kan je werkgever weigeren de dagen terug te geven.

Ben je langdurig ziek en bouw je tijdens ziekte vakantiedagen op? Dan vervallen deze wettelijke vakantiedagen pas 18 maanden nadat je weer arbeidsgeschikt bent geworden. Dit geldt ook als je na langdurige ziekte ontslagen wordt. Je hebt recht op uitbetaling van deze opgebouwde dagen.

Let op een belangrijk verschil: tijdens ziekte bouw je alleen wettelijke vakantiedagen op (dus de 20 dagen bij een vijfdaagse werkweek). Bovenwettelijke dagen hoef je volgens jurisprudentie niet op te bouwen tijdens ziekte, tenzij je cao of contract dit anders regelt.

Vakantiedagen bij ontslag

Bij ontslag heb je recht op uitbetaling van je niet-opgenomen wettelijke vakantiedagen volgens artikel 7:641 BW. Dit geldt ongeacht de reden van ontslag. Ook bij ontslag op staande voet behoud je dit recht.

De berekening werkt als volgt: je werkgever kijkt hoeveel wettelijke vakantiedagen je nog hebt staan op je laatste werkdag. Deze dagen worden uitbetaald op basis van je dagloon. Heb je nog 8 wettelijke vakantiedagen en verdien je €200 bruto per dag? Dan krijg je €1.600 bruto uitbetaald.

Voor bovenwettelijke vakantiedagen ligt dit anders. Je werkgever mag in de arbeidsovereenkomst of cao afspreken dat deze dagen niet worden uitbetaald bij ontslag. Check dus altijd je contract of cao. Staat er niets over? Dan moeten ook bovenwettelijke dagen uitbetaald worden.

Stel je werkt bij een bedrijf met 27 vakantiedagen per jaar bij een vijfdaagse werkweek. Je hebt nog 15 dagen staan bij ontslag. Van deze 15 dagen zijn minimaal 7 dagen wettelijk (als je al meer dan de helft van het jaar hebt gewerkt). Deze 7 dagen moeten altijd uitbetaald worden. Of de resterende 8 bovenwettelijke dagen uitbetaald worden, hangt af van je contract.

Vakantiedagen opnemen tijdens opzegtermijn

Of je vakantiedagen mag opnemen tijdens je opzegtermijn hangt af van wie het contract heeft opgezegd. Zeg jij zelf op? Dan mag je werkgever weigeren dat je wettelijke vakantiedagen opneemt tijdens de opzegtermijn, mits het bedrijfsbelang dit vereist. Je krijgt deze dagen wel uitbetaald.

Heeft je werkgever het contract opgezegd? Dan mag je in principe je vakantiedagen gewoon opnemen tijdens de opzegtermijn. Je werkgever kan dit alleen weigeren als er zwaarwegende bedrijfsbelangen zijn. De rechter toetst dit streng.

Voor bovenwettelijke dagen tijdens de opzegtermijn mag je werkgever strengere regels hanteren als dit in je contract of cao staat. Veel cao's bepalen dat bovenwettelijke dagen niet mogen worden opgenomen tijdens een opzegtermijn na ontslag.

Vakantiedagen verkopen of uitbetalen

Je mag je wettelijke vakantiedagen niet verkopen of laten uitbetalen zolang het dienstverband loopt. Dit verbod staat in artikel 7:638 BW en beschermt je gezondheid. De wetgever vindt het zo belangrijk dat werknemers daadwerkelijk rust nemen dat uitbetaling tijdens het dienstverband niet mag, ook niet als je dit zelf wilt.

Bovenwettelijke dagen mag je werkgever soms wel uitbetalen, als dit expliciet in je cao of contract staat. Sommige werkgevers bieden bijvoorbeeld aan om maximaal 5 bovenwettelijke dagen per jaar uit te betalen. Deze afspraak is toegestaan.

Er is één uitzondering op het uitbetalingsverbod tijdens het dienstverband: bij beëindiging van het contract. Dan moeten alle niet-opgenomen wettelijke vakantiedagen uitbetaald worden.

ADV-dagen en andere vrije dagen

Naast vakantiedagen kennen veel cao's ook ADV-dagen (arbeidsduurverkorting). Deze dagen zijn geen vakantiedagen maar compensatie voor overwerk of lange werkweken. Voor ADV-dagen gelden andere regels dan voor vakantiedagen.

ADV-dagen zijn bovenwettelijk en de voorwaarden worden volledig bepaald door de cao. Ze vervallen vaak sneller (soms binnen hetzelfde kalenderjaar) en hoeven bij ontslag niet altijd uitbetaald te worden. Check je cao voor de exacte regels.

Ook feestdagen zijn geen vakantiedagen. Officiële feestdagen zoals eerste en tweede Kerstdag vallen buiten je vakantiedagentegoed. Je werkgever mag wel verlangen dat je tijdens feestdagen werkt als dit normaal is in jouw sector (denk aan horeca of zorg). Je krijgt dan vaak een toeslag of een vervangend vrij dag.

Vakantiedagen en een tweede baan

Heb je twee banen? Dan bouw je bij elke werkgever apart vakantiedagen op. Je krijgt niet dubbel vakantiedagen over dezelfde periode, maar wel apart vakantiedagen voor elk dienstverband.

Stel je werkt drie dagen bij werkgever A en twee dagen bij werkgever B. Bij werkgever A bouw je 12 wettelijke vakantiedagen per jaar op (4 × 3 dagen). Bij werkgever B bouw je 8 dagen op (4 × 2 dagen). In totaal heb je 20 wettelijke vakantiedagen, netjes verdeeld over beide banen.

Je hoeft je vakantiedagen bij beide werkgevers niet gelijktijdig op te nemen, tenzij je contract dit verplicht stelt (wat zeldzaam is). Je mag bijvoorbeeld twee weken met vakantie bij werkgever A terwijl je gewoon doorwerkt bij werkgever B.

Wanneer een arbeidsrechtadvocaat raadplegen

Raadpleeg een arbeidsrechtadvocaat of juridisch loket als:

• Je werkgever weigert opgebouwde wettelijke vakantiedagen uit te betalen bij ontslag • Er onduidelijkheid bestaat over welke dagen wettelijk en welke bovenwettelijk zijn • Je werkgever structureel je vakantieaanvragen weigert zonder goede reden • Je tijdens langdurige ziekte discussie hebt over opbouw en verval van vakantiedagen • Je vermoedt dat afspraken in je contract in strijd zijn met de wet • Je werkgever eist dat je vakantiedagen opneemt tijdens ziekte terwijl je correct ziek gemeld was

Voor een eerste gratis oriëntatie kun je terecht bij Het Juridisch Loket. Zaken over vakantiedagen kunnen bij de kantonrechter worden voorgelegd. De bewijslast ligt vaak bij de werkgever, vooral als het gaat om het aantonen dat je voldoende gelegenheid hebt gehad om vakantie op te nemen.

Bewaar altijd correspondentie over vakantieaanvragen, afwijzingen en ziektmeldingen tijdens vakantie. Dit vormt belangrijk bewijs als er discussie ontstaat. Ook je personeelsportal of salarisstroken waarop vakantiedagen vermeld staan zijn belangrijke documenten.

Praktische tips voor je vakantiedagen

Check jaarlijks in december hoeveel vakantiedagen je nog hebt staan. Vraag je werkgever om een overzicht waarin duidelijk staat welke dagen wettelijk en welke bovenwettelijk zijn. Deze informatie moet je werkgever kunnen geven.

Plan wettelijke vakantiedagen strategisch. Deze dagen zijn het meest beschermd en blijven het langst geldig. Gebruik eerst bovenwettelijke dagen als die sneller vervallen volgens je contract.

Dien vakantieaanvragen altijd schriftelijk in (mail volstaat). Bewaar bevestigingen en eventuele afwijzingen. Bij structurele afwijzing bouw je bewijs op dat je werkgever je niet in de gelegenheid stelt om te vakantie te gaan.

Meld je altijd direct ziek als je tijdens vakantie ziek wordt, ook in het weekend. De termijn begint te lopen vanaf het moment dat je ziek wordt, niet vanaf de eerstvolgende werkdag. Te late ziekmelding kan betekenen dat dagen toch als vakantiedagen tellen.

Bij ontslag vraag je direct om een specificatie van uitbetaalde vakantiedagen. Check of minimaal je wettelijke dagen zijn uitbetaald. Mis je dagen? Stuur binnen twee maanden een brief naar je werkgever. Na twee jaar verjaart je vordering.