Vakantiedagen: wat zegt de wet over opbouw en verval?

Hoe werkt vakantiedagen: het complete overzicht voor werknemers in Nederland

Als werknemer in Nederland heb je recht op vakantiedagen. Dat weet bijna iedereen. Maar hoe werkt het precies wanneer je recht hebt op vakantiedagen, hoeveel dagen je krijgt, en wat er gebeurt als je niet alle dagen opneemt? De regels zijn vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek en de Wet Arbeid en Zorg, maar de praktijk blijkt regelmatig weerbarstiger dan de theorie.

In dit artikel lees je precies hoe het systeem werkt, met concrete voorbeelden uit de Nederlandse arbeidsmarkt. Dus geen algemene praatjes, maar heldere uitleg met exacte cijfers en specifieke situaties.

Wat zegt de wet: het wettelijk minimum volgens Artikel 7:634 BW

De basis is simpel. Volgens Artikel 7:634 van het Burgerlijk Wetboek heb je recht op minimaal vier keer het aantal werkdagen per week. Werk je vijf dagen per week? Dan krijg je minimaal 20 vakantiedagen per jaar. Werk je vier dagen? Dan zijn het 16 dagen. Dit geldt voor een volledig jaar waarin je werkzaam bent.

Deze regeling staat volledig los van je salaris of functie. Het maakt voor het wettelijk minimum niet uit of je minimumloon verdient (€13,68 per uur bruto vanaf 21 jaar in 2026, volgens de Rijksoverheid) of een directeursalaris. Iedereen heeft recht op dezelfde berekening: werkdagen per week maal vier.

Let op: dit is het absolute minimum. Veel cao's kennen ruimere regelingen. In de zorg, het onderwijs en bij veel gemeentelijke instellingen ligt het aantal vakantiedagen tussen de 25 en 29 dagen bij een voltijds dienstverband. Kijk dus altijd in je arbeidsovereenkomst of cao wat voor jou geldt.

Hoe bouw je vakantiedagen op

Je bouwt vakantiedagen op vanaf de eerste dag van je dienstverband. Stel: je start op 1 maart bij een bedrijf waar je vijf dagen per week werkt. Je hebt dan over heel 2026 recht op 20 wettelijke vakantiedagen. Omdat je pas in maart begint, bouw je die dagen echter evenredig op. Over de resterende 10 maanden krijg je: (10/12) x 20 = 16,67 dagen. Meestal worden deze dagen afgerond naar 17.

De opbouw gebeurt maandelijks of continu, afhankelijk van wat in je contract staat. Bij maandelijkse opbouw krijg je aan het einde van elke maand een bepaald aantal dagen bijgeschreven. Bij continue opbouw stapelen de dagen dagelijks op. Voor de praktijk maakt dit weinig verschil, behalve bij tussentijds ontslag.

Een veelvoorkomende misvatting: je hoeft niet eerst een proeftijd te doorlopen voordat je recht hebt op vakantie. Tijdens de proeftijd (maximaal twee maanden bij een contract korter dan twee jaar, of maximaal één maand bij kortere contracten) bouw je gewoon vakantiedagen op. Je werkgever mag je wel verbieden om vakantie op te nemen tijdens de proeftijd, maar de dagen bouw je wel degelijk op.

Wanneer vervallen vakantiedagen

Hier wordt het interessant, want dit is een bron van veel conflicten. De wet maakt onderscheid tussen wettelijke vakantiedagen (die minimale 20 bij een vijfdaagse werkweek) en bovenwettelijke dagen (alles wat je werkgever extra geeft).

Wettelijke vakantiedagen vervallen na zes maanden. Maar dan begint die periode van zes maanden pas na afloop van het kalenderjaar waarin je de dagen hebt opgebouwd. Bouw je in 2026 vakantiedagen op? Dan vervallen deze op zijn vroegst op 1 juli 2027. Dit staat in Artikel 7:642 BW.

Vanaf 1 januari 2024 is de wet aangepast. Je werkgever moet je nu twee keer waarschuwen voordat wettelijke vakantiedagen vervallen. De eerste waarschuwing moet minimaal drie maanden voor vervaldatum, de tweede minimaal een maand van tevoren. Krijg je deze waarschuwingen niet? Dan vervallen je dagen niet, ook niet na die zes maanden. Dit is een belangrijke bescherming die veel werknemers niet kennen.

Bovenwettelijke vakantiedagen (bijvoorbeeld de extra vijf dagen die je cao geeft) kunnen sneller vervallen. Veel werkgevers hanteren hiervoor een termijn van vijf jaar, maar dit moet wel expliciet in je arbeidsovereenkomst of cao staan. Staat er niets geregeld? Dan geldt ook voor deze dagen de wettelijke vervaltermijn.

Een concreet voorbeeld: je hebt volgens je cao 25 vakantiedagen (20 wettelijk + 5 bovenwettelijk). Je neemt in 2026 maar 10 dagen op. Op 31 december 2026 heb je nog 15 dagen staan. Die 15 wettelijke dagen blijven in ieder geval tot 1 juli 2027 geldig, mits je werkgever je correct waarschuwt. De 5 bovenwettelijke dagen kunnen eerder vervallen als dat in je cao staat.

Vakantiedagen opnemen: wat mag en wat niet

Je werkgever bepaalt wanneer je vakantie mag opnemen. Dat klinkt strenger dan het is. In de praktijk overleg je natuurlijk wanneer je vrij wilt, maar juridisch heeft je werkgever het laatste woord (Artikel 7:638 BW). Hij moet daarbij wel rekening houden met je wensen. Weigert je werkgever structureel alle vakantieaanvragen zonder geldige reden? Dan kun je daar bezwaar tegen maken.

Een werkgever mag vakantie verplicht opleggen in bepaalde situaties. De klassieke bedrijfsvakantie bijvoorbeeld, waarbij het hele bedrijf tussen Kerst en Oud en Nieuw dicht gaat. Of tijdens bouwvakvakantie in de bouw. Dit moet wel redelijk zijn en bij voorkeur tijdig worden aangekondigd.

Je mag zelf ook niet zomaar vakantie opnemen. Bel je op maandagochtend dat je de hele week vrij neemt zonder overleg? Dan kan je werkgever dat weigeren én je daar consequenties aan verbinden (bijvoorbeeld een officiële waarschuwing). Acute noodsituaties zijn natuurlijk iets anders, maar voor normale vakantie geldt: tijdig aanvragen en wachten op goedkeuring.

Tijdens je vakantie blijf je gewoon in dienst. Je werkgever mag contact met je opnemen in uitzonderlijke situaties, maar je hoeft niet bereikbaar te zijn. Werken tijdens vakantie kan alleen als je daar expliciet mee instemt. Doet je werkgever toch een beroep op je? Dan kun je eisen dat die dagen opnieuw als vakantiedagen worden opgeboekt.

Ziek tijdens vakantie

Word je ziek tijdens je vakantie? Dan krijg je die dagen terug, maar alleen als je dit goed aanpakt. Je moet je direct ziek melden bij je werkgever, ook al zit je met griep in een hotelkamer in Spanje. Daarnaast moet je achteraf een doktersverklaring kunnen overleggen.

De wetgeving hierover (Artikel 7:635 BW) is duidelijk: ziektedagen zijn geen vakantiedagen. Je bouwt tijdens ziekte ook gewoon vakantiedagen op. Maar in de praktijk zien werkgevers liever een doktersverklaring uit Nederland. Ben je in het buitenland ziek? Ga dan naar een lokale arts en laat een verklaring opstellen. Vertaal deze eventueel en stuur hem naar je werkgever.

Let op: dit geldt alleen voor dagen waarop je daadwerkelijk arbeidsongeschikt bent. Ben je een dagje verkouden maar kun je prima Netflix kijken op de bank? Dan telt dat juridisch als vakantie. Daadwerkelijke arbeidsongeschiktheid betekent dat je, als je zou moeten werken, ook thuis ziek zou zijn gemeld.

Vakantiedagen bij ontslag

Bij ontslag worden niet-opgenomen vakantiedagen uitbetaald. Dit heet vakantiegeld-suppletie en is geregeld in Artikel 7:641 BW. De berekening is simpel: aantal resterende dagen maal je dagloon.

Stel: je verdient €3.000 bruto per maand bij een vijfdaagse werkweek. Je dagloon is dan ongeveer €138 (€3.000 gedeeld door 21,75 werkdagen per maand gemiddeld). Heb je nog 10 vakantiedagen staan? Dan krijg je €1.380 bruto uitbetaald.

Dit geldt automatisch. Je werkgever moet dit uitbetalen in je laatste salarisstrook. Gebeurt dat niet? Stuur dan een brief (aangetekend of per e-mail met leesbevestiging) waarin je je werkgever sommeert om binnen veertien dagen te betalen. Reageert hij niet? Dan kun je naar de rechter, maar de meeste zaken worden opgelost via het UWV of een arbeidsrechtadvocaat.

Andersom kan ook. Heb je meer vakantiedagen opgenomen dan je hebt opgebouwd? Dan mag je werkgever dit bedrag inhouden op je laatste salaris. Dit komt vooral voor bij mensen die tussentijds in het jaar ontslag nemen nadat ze al vakantie hebben opgenomen. Voorbeeld: je neemt in januari drie weken vrij, maar zegt in maart je baan op. Je hebt dan meer dagen opgenomen dan je tot maart hebt opgebouwd. Het verschil mag je werkgever verrekenen.

Bijzondere situaties

Zwangerschaps- en bevallingsverlof: tijdens zwangerschapsverlof (minimaal 16 weken volgens de Wet Arbeid en Zorg) bouw je gewoon vakantiedagen op. Dit is een expliciet recht en staat los van je zwangerschapsgeld dat je via het UWV ontvangt.

Langdurige ziekte: ook tijdens ziekte blijf je vakantiedagen opbouwen, tot maximaal 104 weken (twee jaar). Daarna stopt de opbouw, tenzij je cao iets anders regelt. Dit is relevant omdat veel mensen bij langdurige ziekte hun WW-rechten verliezen en mogelijk een uitkering via het UWV krijgen (eerste twee maanden 75% van het dagloon, daarna 70%, met een maximale duur van 24 maanden volgens de huidige WW-regelingen).

Ouderschapsverlof: tijdens onbetaald ouderschapsverlof bouw je géén vakantiedagen op, tenzij je cao dit anders regelt. Dit is een belangrijk verschil met zwangerschapsverlof.

Oproepkrachten en flexwerkers: ook oproepkrachten hebben recht op vakantiedagen. De berekening is ingewikkelder, omdat het aantal werkdagen per week varieert. In de praktijk wordt vaak gewerkt met een vakantiegeldpercentage (8% van het brutoloon, wat overeenkomt met ongeveer vier weken vakantie). Dit percentage wordt dan elk uur dat je werkt opgebouwd. Heb je een nul-urencontract? Dan geldt hetzelfde principe.

Wanneer een arbeidsrechtadvocaat raadplegen

In sommige situaties is het verstandig om juridisch advies in te winnen:

• Je werkgever weigert structureel vakantieaanvragen zonder duidelijke reden
• Bij ontslag worden je vakantiedagen niet of niet correct uitbetaald
• Je werkgever laat vakantiedagen vervallen zonder de verplichte waarschuwingen te sturen
• Er is discussie over het aantal dagen dat je hebt opgebouwd
• Je krijgt tijdens ziekte geen vakantiedagen bijgeschreven
• Je werkgever verplicht je om tijdens vakantie te werken

Een eerste adviesgesprek bij een arbeidsrechtadvocaat kost meestal tussen €150 en €300. Dit kan je veel geld en stress besparen. Heb je een rechtsbijstandverzekering? Dan wordt dit vaak vergoed. Ook de vakbond (FNV, CNV) biedt juridische hulp aan leden.

Voor kleinere vragen kun je terecht bij het Juridisch Loket. Zij geven gratis advies bij arbeidsconflicten tot een bepaalde inkomensgrens. Het UWV geeft geen advies over vakantiedagen, omdat dit tussen werkgever en werknemer geregeld wordt, maar kan wel helpen bij vragen over je rechten tijdens ziekte.

Praktische tips

1. Houd je vakantiesaldo bij: vertrouw niet blind op de cijfers van je werkgever. Noteer zelf welke dagen je opneemt en vergelijk dit met je salarisstrook. Veel salarisadministraties maken fouten.

2. Vraag jaarlijks een overzicht op: je hebt recht op inzage in je vakantieadministratie. Vraag voor het einde van het jaar een overzicht op van je saldo.

3. Neem op tijd vakantie: wacht niet tot december om al je dagen op te nemen. Werkgevers mogen weigeren als dit de bedrijfsvoering verstoort.

4. Bewaar alle communicatie: stuur vakantieaanvragen bij voorkeur per e-mail en bewaar de bevestigingen. Bij conflicten is dit je bewijs.

5. Check je cao: veel cao's kennen gunstigere regelingen dan het wettelijk minimum. Kijk op de website van je vakbond of bij de Rijksoverheid (www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vakantiedagen-en-vakantiegeld) voor informatie over jouw cao.

6. Let op bij een nieuwe baan: vraag expliciet hoeveel vakantiedagen je krijgt en wanneer deze vervallen. Dit kan onderhandelingsruimte bieden.

Het Nederlandse vakantierecht is werknemersvriendelijk vergeleken met veel andere landen. De verplichte waarschuwingen bij verval sinds 2024 maken het systeem nog beter. Toch blijft het zaak om je eigen rechten te kennen en je saldo in de gaten te houden. Want ook in 2026 zijn er werkgevers die hopen dat werknemers hun rechten niet kennen.